{"id":3818,"date":"2014-12-09T18:45:37","date_gmt":"2014-12-09T17:45:37","guid":{"rendered":"https:\/\/laespiral.deusto.es\/tartalo-ollaparo-2\/"},"modified":"2014-12-09T18:45:37","modified_gmt":"2014-12-09T17:45:37","slug":"tartalo-ollaparo-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/laespiral.deusto.es\/eu\/tartalo-ollaparo-2\/","title":{"rendered":"Tartalo\/Oll\u00e1paro"},"content":{"rendered":"<div id=\"attachment_91\" style=\"width: 738px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/laespiral.deusto.es\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/Oll\u00e1paro.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-91\" class=\"size-large wp-image-91\" alt=\"Jos\u00e9 \u00c1ngel Ares\" src=\"https:\/\/laespiral.deusto.es\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/Oll\u00e1paro-728x1024.jpg\" width=\"728\" height=\"1024\" srcset=\"https:\/\/laespiral.deusto.es\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/Oll\u00e1paro-728x1024.jpg 728w, https:\/\/laespiral.deusto.es\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/Oll\u00e1paro-213x300.jpg 213w\" sizes=\"auto, (max-width: 728px) 100vw, 728px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-91\" class=\"wp-caption-text\">Jos\u00e9 \u00c1ngel Ares<\/p><\/div>\n<h3><\/h3>\n<h3><span style=\"color: #000000;\">EUSKERA<\/span><\/h3>\n<p><span style=\"color: #003300;\">\u201cOll\u00e1paro\u201d eta \u201cTartalo\u201d  \u201cziklope\u201d erraldoiak dira. Oll\u00e1paro Galiziako mendietan bizi da, Tartalo, berriz, Euskal Herrikoetan. Gutxi batzuek aterpeetan eta kobazuloetan ikusi dituztela diote. Batak zein besteak begi bakarra du bekokiaren erdian. Mitologiako liburuetan Oll\u00e1parok beste begi bat duela aipatzen da, garondoan ezkutatuta. Begi beldurgarria da, \u201cbegiko\u201d barkaezinak jaurtitzeko gaitasunarekin.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #003300;\">Bai Euskal Herriko Tartaloa, bai Galiziako Oll\u00e1paroa, antropofagoak dira; pertsonak irensten dituzte, animaliak murtxikatzen dituzte. Mitologiako liburuetan pertsonaia basati eta jatun gisa azaltzen dituzte, baina egia esan, oso lekuko fidagarri gutxi irten dira bizirik. Oll\u00e1paroekin batera, Oll\u00e1parak ere bizi omen dira, emeak, arrak baino basati eta ankerragoak. Haietatik bai ez duela inork lortu bizirik ihes egiterik.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #003300;\">Badirudi pertsonaia mitologiko hauek Grezia klasikotik datozela; elezahar hauek bezain zaharrak ei dira.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><i><b>Gehiago jakiteko&#8230;<\/b><\/i><b><\/b><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #003300;\">On Jose Miguel Barandiaranen esanetan, Tartaloren mitoa Greziatik etorri arren, gureganatu egin dugu Euskal Mitologian. Pertsonaia hori Homeroren <i>Odisea<\/i> liburuan agertzen da, baina euskaldunok izena aldatu diogu: tartalo <i>tartaro<\/i> hitz grekotik dator. Greziarrek Hades infernua baino sakonago zegoen tokiari deitzen zioten<i> Tartaroa<\/i>. Bertan bizi omen ziren ziklopeak eta bestelako izakiak (Ulises-en Polifemo, horien artean).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #003300;\">Gainera, euskaldunok mito hori moldatu egin dugu, eransketa gutxi batzuk eginez. Odisean Polifemo eta Ulises direnak, gurean, Tartalo eta Perutxu dira. Perutxuk erraldoia ilinti batekin itsutzen duenean, gure Tartalok, \u201c<i>hemen nago-hemen nago<\/i>\u201d dioen eraztuna jarriko dio heroiari, nahiz eta hori ikusi ezin, norantza alde egiten duen jakin dezakeelarik. Perutxuk, hain argia bera, itsasora botako du eraztuna eta Tartalo, hain leloa, ito egingo da hori bilatzen.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #003300;\">Mitologia zeltikoan Ollaparoren (edo Ollapinen) eta tartaloren antzeko beste sorkari batzuk ere ageri dira; Balar, Antzinako Irlandako jainko erraldoia, begi bakarra bekokian eta bigarren bat garondoan dituena, azken honen begiradak hil egin lezakeena; Yspadadden Penkawr, aurrekoaren antzekoa; edo arturiar testu zaharrenetariko batean aipatua dena, \u201c Kulhwch eta Olwen\u201d. Honelako pertsonaiek badute, beraz, sustrai indoeuropearra.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #003300;\"><b><i> <\/i><\/b><\/span><\/p>\n<h3><span style=\"color: #000000;\">GALLEGO<\/span><\/h3>\n<p><span style=\"color: #000080;\">O Oll\u00e1paro e mais o T\u00e1rtalo son xigantes c\u00edclopes. O Oll\u00e1paro vive nos montes de Galiza, mentres que o T\u00e1rtalo habita nos de Euskal Herria. O acubillo de ambos os dous son as covas e mais as cavernas. \u00c1s veces, os libros de mitolox\u00eda aseguran que o Oll\u00e1paro mesmo ten un segundo ollo na caluga, un ollo terr\u00edbel, co que \u00e9 quen de invocar terr\u00edbeis maldici\u00f3ns.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000080;\">Tanto o T\u00e1rtalo vasco como o Oll\u00e1paro galego son antrop\u00f3fagos, ou sexa, ambos os dous comen persoas, a\u00ednda que tam\u00e9n animais. A mitolox\u00eda descr\u00edbeos como selvaxes e voraces. Canda os Oll\u00e1paros adoitan vivir as femias da s\u00faa especie, as Oll\u00e1paras, a\u00ednda m\u00e1is mesqui\u00f1as e despiadadas.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000080;\">Estos dous personaxes mitol\u00f3xicos poder\u00edan provir da Grecia cl\u00e1sica, e son nomeados con frecuencia nas lendas m\u00e1is antigas.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><b><i>Para saberes m\u00e1is&#8230;<\/i><\/b><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000080;\">Segundo Jos\u00e9 Miguel Barandiaran, a\u00ednda que o mito dos <i>tartalos <\/i>poida proceder de Grecia, o pobo vasco desenvolveu a s\u00faa propia versi\u00f3n. O personaxe aparece na <i>Odisea<\/i> de Homero, mais os vascos mud\u00e1ronlle o nome por <i>Tartalo<\/i>, que procede \u00e1 s\u00faa vez do grego <i>tartaro<\/i>. Para os gregos, o T\u00e1rtaro era un lugar que se encontraba a unha profundidade a\u00ednda maior c\u00f3 mesm\u00edsimo Inferno, e era al\u00ed onde viv\u00edan os c\u00edclopes, inclu\u00eddo o Polifemo vencido por Ulises. O pobo vasco adoptou ese mito dot\u00e1ndoo de certos complementos. Por exemplo, o par que forman na <i>Odisea <\/i>Polifemo e Ulises transf\u00f3rmase no de Perutxu e o T\u00e1rtalo. Cando Perutxu cega o T\u00e1rtalo cun tiz\u00f3n, o xigante ponlle ao heroe un anel que repite &#8220;Aqu\u00ed estou! Aqu\u00ed estou!&#8221;, e as\u00ed, a\u00ednda que non o vexa, escoitar\u00e1 cara a onde \u00e9 que foxe. Perutxu, por\u00e9n, conseguir\u00e1 guindar o anel ao mar, e T\u00e1rtalo morrer\u00e1 afogado.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000080;\">C\u00f3mpre sinalar que a figura do xigante c\u00edclope existe en m\u00e1is mitolox\u00edas para al\u00e9n das cl\u00e1sicas. Na mitolox\u00eda c\u00e9ltica salientan personaxes similares ao T\u00e1rtalo e ao Oll\u00e1paro (ou Ollap\u00edn), como Balar, deus xigante da antiga Irlanda posuidor dun \u00fanico ollo na fronte e outro na caluga de mortal mirada, ou Yspadadden Penkawr, de caracter\u00edsticas similares e que aparece nun dos m\u00e1is arcaicos textos art\u00faricos, <i>Kulhwch e Olwen<\/i>. Hai, xa que logo, un fondo indoeuropeo com\u00fan para este tipo de figuras mitol\u00f3xicas.<\/span><\/p>\n<h3><\/h3>\n<h3><span style=\"color: #000000;\">CASTELLANO<\/span><\/h3>\n<p><span style=\"color: #800000;\">El Oll\u00e1paro y  el T\u00e1rtalo son c\u00edclopes gigantes.  El Oll\u00e1paro vive en los montes de Galicia, y el T\u00e1rtalo en los del Pa\u00eds Vasco. Algunos aseguran haberlos vislumbrado en cuevas o en <em>aterpes. <\/em>Ambos se caracterizan por poseer un solo ojo. Aunque, a veces, los libros de mitolog\u00eda aseguran que el Oll\u00e1paro posee un segundo ojo, escondido en la nuca, un ojo terrible con el que es capaz de invocar maldiciones imperdonables.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #800000;\">Tanto en el T\u00e1rtalo vasco como el Oll\u00e1paro gallego son antrop\u00f3fagos, mastican personas, devoran animales. La mitolog\u00eda los describe como salvajes despiadados y voraces, aunque no muchos han conseguido sobrevivir para describirlos. Junto a los Oll\u00e1paros tambi\u00e9n viven las hembras de su especie, las Oll\u00e1paras, que son a\u00fan m\u00e1s mezquinas y despiadadas, pero de ellas s\u00ed que no ha huido nadie.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #800000;\">Estos personajes mitol\u00f3gicos podr\u00edan provenir de la Grecia cl\u00e1sica y se cree que podr\u00edan tener los mismo a\u00f1os que esas viejas leyendas.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><b><i>Para saber m\u00e1s&#8230;<\/i><\/b><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #800000;\">Seg\u00fan Jos\u00e9 Miguel Barandiaran, aunque el mito de los t\u00e1rtalos pueda provenir de Grecia, el pueblo vasco ha desarrollado su propia versi\u00f3n. El personaje aparece en la <i>Odisea<\/i> de Homero, pero los vascos han cambiado su nombre por el de T\u00e1rtalo, que proviene del griego <i>Tartaro. <\/i> Para los griegos, el T\u00e1rtaro era un lugar que se encontraba a una profundidad todav\u00eda mayor que la del propio Infierno, y era all\u00ed donde viv\u00edan los c\u00edclopes, incluido el Polifemo a quien vence Ulises. El pueblo vasco ha adaptado ese mito incorpor\u00e1ndole ciertos complementos. Por ejemplo, la pareja formada en la <i>Odisea<\/i> por Ulises y Polifemo equivale a la que forman Perutxu y el T\u00e1rtalo. Cuando Perutxu ciega al T\u00e1rtalo con un tiz\u00f3n, el gigante le pondr\u00e1 al h\u00e9roe un anillo que repite \u201cAqu\u00ed estoy! Aqu\u00ed estoy!\u201d, y as\u00ed, aunque no lo vea, escuchar\u00e1 hacia d\u00f3nde huye. Perutxu, sin embargo, conseguir\u00e1 lanzar el anillo al mar y el T\u00e1rtalo morir\u00e1 ahogado.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #800000;\">En la mitolog\u00eda c\u00e9ltica destacan figuras similares al T\u00e1rtalo y al Oll\u00e1paro (u Ollap\u00edn), como Balar, dios gigante de la antigua Irlanda poseedor de un \u00fanico ojo en la frente y otro en la nuca de mortal mirada, o Yspadadden Penkawr, de similares caracter\u00edsticas y que aparece en uno de los m\u00e1s arcaicos textos art\u00faricos, <i>Kulhwch y Olwen<\/i>. Hay, por tanto, un fondo indoeuropeo com\u00fan para este tipo de figuras.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>EUSKERA \u201cOll\u00e1paro\u201d eta \u201cTartalo\u201d \u201cziklope\u201d erraldoiak dira. Oll\u00e1paro Galiziako mendietan bizi da, Tartalo, berriz, Euskal Herrikoetan. Gutxi batzuek aterpeetan eta kobazuloetan ikusi dituztela diote. Batak zein besteak begi bakarra du bekokiaren erdian. Mitologiako liburuetan Oll\u00e1parok beste begi bat duela aipatzen da, garondoan ezkutatuta. Begi beldurgarria da, \u201cbegiko\u201d barkaezinak jaurtitzeko gaitasunarekin. Bai Euskal Herriko Tartaloa, bai [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":39,"featured_media":4125,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"_genesis_hide_title":false,"_genesis_hide_breadcrumbs":false,"_genesis_hide_singular_image":false,"_genesis_hide_footer_widgets":false,"_genesis_custom_body_class":"","_genesis_custom_post_class":"","_genesis_layout":"","footnotes":""},"categories":[817,816],"tags":[],"class_list":{"0":"post-3818","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-artikulua","8":"category-kritika-gunea","9":"entry"},"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/laespiral.deusto.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3818","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/laespiral.deusto.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/laespiral.deusto.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/laespiral.deusto.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/39"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/laespiral.deusto.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3818"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/laespiral.deusto.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3818\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/laespiral.deusto.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4125"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/laespiral.deusto.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3818"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/laespiral.deusto.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3818"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/laespiral.deusto.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3818"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}